Wielka Piątka a 16 typów osobowości: czym się różnią i czy można przeliczać wyniki?

Wiesz już, jaki jest twój czteroliterowy typ osobowości. Czy warto jeszcze poznać Wielką Piątkę? Jeśli jeden wynik wskazuje na introwersję, a drugi pokazuje, że chętnie inicjujesz rozmowy, czy oznacza to, że jeden z testów się pomylił?

Najpierw sprawdź, na jakie pytania odpowiadają oba podejścia. Wielka Piątka opisuje różnice osobowości za pomocą pięciu cech o charakterze ciągłym; model 16 typów porządkuje typy według kombinacji preferencji. Oba mogą odnosić się do podobnych zachowań, ale sam czteroliterowy kod nie pozwala wyliczyć konkretnych wyników danej osoby w pięciu wymiarach.

Wielka Piątka opisuje nasilenie cech, a model 16 typów — kombinacje preferencji

Wielka Piątka opisuje otwartość na doświadczenie, sumienność, ekstrawersję, ugodowość i neurotyczność. Każdą z tych cech można rozumieć jako kontinuum, a następnie spojrzeć na wszystkie pięć łącznie. Jeśli chcesz najpierw poznać znaczenie poszczególnych wymiarów, przeczytaj Czym jest Wielka Piątka? Jak rozumieć pięć wymiarów i ich kombinacje. Wprowadzenie autorstwa badaczy osobowości Dienera i Lucasa również wyjaśnia podejście oparte na cechach ciągłych.

W modelu MBTI przedstawionym przez Myers & Briggs Foundation cztery pary preferencji — E/I, S/N, T/F i J/P — tworzą 16 typów. Cztery litery pomagają czytelnikom zrozumieć kilka preferencji w ramach jednego modelu. Model ten wskazuje również, że ludzie mogą korzystać ze sposobów działania właściwych drugiej stronie danej pary preferencji, a typ nie determinuje każdego zachowania.

Dlatego przy interpretacji warto zwracać uwagę na nieco inne kwestie: w jednym podejściu można pytać osobno o każdą cechę — „Jak silna jest ta tendencja i jak łączy się z pozostałymi?”; w drugim — „Jak te pary preferencji wspólnie porządkują moje rozumienie siebie?”. Nie oznacza to, że jakikolwiek wynik opisuje całą osobowość człowieka.

Najpierw ustal, jaki test masz na myśli, mówiąc o „16 osobowościach”

W codziennych rozmowach określenia „MBTI”, „16Personalities” i „test 16 osobowości” często używane są zamiennie. Warto je rozróżnić.

• MBTI to nazwa konkretnego narzędzia i systemu teoretycznego. Sam fakt, że strona podaje czteroliterowy kod, nie oznacza, że oferuje oficjalne narzędzie MBTI.
• 16Personalities to konkretny serwis i marka. W opisie własnego modelu przedstawia model NERIS i wyjaśnia, że wykorzystuje kody literowe oraz zmodyfikowane wymiary Wielkiej Piątki. Jest to podejście tej marki i nie można go odnosić do wszystkich testów czteroliterowych.
• Inne strony oferujące testy 16 typów mogą stosować różne pytania, definicje i sposoby obliczania wyników — trzeba sprawdzić ich własne opisy. Podobna nazwa i identyczne kody wyników nie oznaczają automatycznie, że są to te same narzędzia.

Dlatego pytanie „Czym różni się Wielka Piątka od 16 osobowości?” warto doprecyzować: czy porównujesz dwa modele, czy rzeczywiste wyniki z dwóch stron? W drugim przypadku najpierw zanotuj nazwę i wersję testu. Dzięki temu łatwiej ocenisz, które elementy wyników można omawiać razem.

Dlaczego osoby o tym samym typie mogą różnić się cechami

Wyobraźmy sobie, że Lin i Zhou otrzymali ten sam czteroliterowy wynik i oboje deklarują, że wolą spokojne rozmowy w małym gronie.

Gdy plan niespodziewanie się zmienia, Lin zwykle najpierw sporządza listę spraw do załatwienia i dość szybko odzyskuje spokój. Zhou również potrafi dostosować się do zmiany, ale często martwi się, że coś przeoczy, i jeszcze długo o tym myśli. Samo stwierdzenie, że należą do tego samego typu, nie opisuje w pełni tej różnicy.

Wielka Piątka może wtedy wskazać kierunek dalszej obserwacji: warto osobno przyjrzeć się nawykom związanym z organizacją działania oraz reakcjom emocjonalnym pod wpływem stresu, zamiast na podstawie wspólnej etykiety zakładać, że te osoby są podobne pod każdym względem.

Ten przykład został stworzony na potrzeby artykułu. Nie przedstawia wyników rzeczywistego pomiaru ani typowego obrazu żadnego typu. Pokazuje jedynie, że wspólna nazwa kategorii nie mówi bezpośrednio o nasileniu każdej cechy. I odwrotnie: nawet jeśli dwie osoby mają zbliżony poziom jednej cechy Wielkiej Piątki, nadal mogą różnić się pozostałymi cechami i doświadczeniami życiowymi.

Dlaczego związki wykazane w badaniach nie pozwalają na bezpośrednie przeliczanie wyników

Badanie McCrae’a i Costy z 1989 roku porównywało ówczesne narzędzie MBTI z pomiarem osobowości NEO i wykazało związki między niektórymi wskaźnikami. Oznacza to, że pewne różnice osobowości ujmowane przez oba modele można omawiać w powiązaniu ze sobą — nie są one całkowicie niezależne.

Jednak „związek zaobserwowany w grupie uczestników” nie oznacza, że „znając typ danej osoby, znamy jej wyniki w pięciu wymiarach”. Czteroliterowy wynik sam w sobie nie podaje konkretnych wartości pomiaru poszczególnych cech Wielkiej Piątki, a narzędzia użyte w badaniu nie muszą być takie same jak te stosowane obecnie na danej stronie.

Dlatego nie należy tworzyć własnego wykresu radarowego Wielkiej Piątki wyłącznie na podstawie stwierdzenia „Jestem INFP” ani traktować internetowych tabel powiązań między typami jako indywidualnego wyniku pomiaru. Jeśli produkt udostępnia zarówno typ, jak i informacje o pięciu wymiarach, sprawdź, jak uzyskano każdy z tych wyników, zamiast samodzielnie stosować przeliczniki z innej strony.

Podobnie, gdy widzisz dodatkowe litery A/T lub wartości procentowe na stronie, najpierw sprawdź ich dokładne definicje. Sam sposób prezentacji nie oznacza, że mają one takie samo znaczenie jak wyniki konkretnej skali Wielkiej Piątki.

Jeśli wyniki wydają się niespójne, wróć do konkretnych pytań

„Lubię spędzać czas w samotności” i „Chętnie zabieram głos na znane mi tematy” mogą być jednocześnie prawdziwe. To, że etykieta typu wydaje się różnić od konkretnego opisu, nie musi oznaczać sprzecznych wniosków z pomiaru.

Możesz sprawdzić to w następującej kolejności:

1. Czy porównujesz to samo pojęcie? Czy oba narzędzia tak samo definiują wymiary o podobnych nazwach? Nie zakładaj, że mierzą dokładnie to samo tylko dlatego, że w obu opisach pojawia się słowo „ekstrawersja”.
2. Czy porównujesz ten sam rodzaj wyniku? Nazwa typu, wynik na skali ciągłej i własne przedziały niskich lub wysokich wyników stosowane przez serwis przekazują różne informacje.
3. Czy podczas odpowiadania myślisz o podobnych sytuacjach? Przywołaj konkretne przykłady: kontakty ze znajomymi, spotkanie z nieznajomymi czy zadania w pracy? Najpierw jasno opisz zachowanie, a potem oceń, czy opis do niego pasuje.

Jeśli chcesz dokładniej ocenić jakość pomiaru, sprawdź również konkretne narzędzie, wersję językową i podstawy interpretacji wyników. Nie wystarczy wybrać tego wyniku, który „bardziej do mnie pasuje”. Szczegółowe wskazówki znajdziesz w artykule Jak wybrać test Wielkiej Piątki? Jak oceniać „oficjalność”, skale i opis wyników.

Masz już czteroliterowy wynik — czy warto zrobić test Wielkiej Piątki?

Najpierw określ, na jakie pytania nadal chcesz znaleźć odpowiedź.

Jeśli chcesz jedynie zrozumieć obecny kod, zacznij od wyjaśnień liter i typów podanych przez autorów tego testu. Nie musisz od razu robić kolejnego tylko po to, by uzyskać inną etykietę. Jeśli natomiast chcesz osobno poznać swoje tendencje związane ze sposobem działania, współpracą z innymi, odkrywaniem nowych doświadczeń czy reakcjami emocjonalnymi, pięć wymiarów Wielkiej Piątki może stanowić dodatkową perspektywę obserwacji.

Jeśli chcesz ocenić, czy dany zawód jest dla ciebie odpowiedni, lub zrozumieć, dlaczego jakaś relacja jest trudna, nadal trzeba uwzględnić konkretne umiejętności, doświadczenia, otoczenie i zachowania obu stron. Nie można podejmować decyzji wyłącznie na podstawie typu lub pięciu wyników.

BigFiveLab oferuje interpretację wyników opartą na pięciu cechach i ich kombinacjach. Możesz najpierw zapoznać się z opisem testu w naszym serwisie i sprawdzić, czy odpowiada on na twoje obecne pytania. Dostęp do wyników pięciu cech i pełnego raportu wymaga jednorazowego zakupu, bez automatycznego odnawiania; szczegółowe ceny i zakres dostępu określa aktualna oferta.

Po zapoznaniu się z różnymi wynikami warto zachować bardziej konkretne pytanie, które można odnieść do własnych doświadczeń. Na przykład zamiast „Jakim właściwie jestem człowiekiem?” zapytaj: „Jak radzę sobie z zadaniami, gdy zmienia się plan, i jak odczuwam wtedy stres?”. Taka obserwacja jest bardziej pomocna niż próba sprowadzenia dwóch zestawów wyników do jednej etykiety.

Źródła

1. Diener i Lucas: Cechy osobowości, Noba. Źródło służy wyjaśnieniu cech ciągłych i modelu Wielkiej Piątki; nie stanowi dowodu trafności produktu oferowanego w naszym serwisie.
2. Myers & Briggs Foundation: Przegląd modelu Myers-Briggs. Źródło służy opisaniu czterech par preferencji, 16 kombinacji oraz założenia teoretycznego, że typ nie determinuje zachowania; nie oznacza, że nasz serwis uzyskał certyfikację.
3. 16Personalities: Nasz model. Źródło służy wyłącznie przedstawieniu opisu modelu NERIS podanego przez tę markę; nie jest wspólną definicją wszystkich stron oferujących testy 16 typów.
4. McCrae i Costa (1989): Reinterpretacja wskaźnika typów Myers-Briggs z perspektywy pięcioczynnikowego modelu osobowości. Journal of Personality, 57(1), 17–40, DOI: 10.1111/j.1467-6494.1989.tb00759.x. Artykuł odwołuje się do narzędzi pomiarowych i zakresu analizy korelacji opisanych w streszczeniu; nie uogólnia tych wyników na ocenę trafności testów wszystkich serwisów.